Spektrum autyzmu (ASD) to złożone zaburzenie rozwojowe, obejmujące szeroki wachlarz objawów i poziomów funkcjonowania. Choć diagnoza najczęściej stawiana jest we wczesnym dzieciństwie, coraz częściej zauważa się, że autyzm może pozostawać nierozpoznany aż do wieku nastoletniego lub nawet dorosłości. Późne rozpoznanie niesie ze sobą specyficzne wyzwania diagnostyczne, terapeutyczne i emocjonalne, które warto poznać, by skutecznie wspierać nastolatków i ich rodziny.

Dlaczego diagnoza autyzmu u nastolatków jest trudniejsza?

Wczesna diagnoza opiera się na obserwacji kluczowych zachowań dziecka, które z czasem ulegają zmianom. U nastolatków obraz jest bardziej złożony z kilku powodów:

• Maskowanie objawów – nastolatki często uczą się ukrywać swoje trudności społeczne i sensoryczne, adaptując się do otoczenia. Zjawisko to, zwane „maskowaniem” lub „kamuflażem”, jest szczególnie częste u dziewcząt, co utrudnia rozpoznanie ASD.
• Współwystępowanie innych zaburzeń – autyzm może współistnieć z zaburzeniami lękowymi, ADHD, depresją czy OCD, które mogą maskować jego objawy.
• Brak typowych wczesnodziecięcych symptomów – niektóre nastolatki miały stosunkowo prawidłowy rozwój, przez co autyzm nie został wcześniej wykryty.

Kluczowe objawy spektrum autyzmu u nastolatków

Objawy mogą być mniej oczywiste niż u młodszych dzieci, ale do najważniejszych należą:

• Trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji rówieśniczych,
• Problemy z rozumieniem i wyrażaniem emocji,
• Sztywność myślenia i zachowań, przywiązanie do rutyny,
• Intensywne zainteresowania, często bardzo wąskie,
• Wrażliwość sensoryczna,
• Problemy z komunikacją niewerbalną, nieadekwatny kontakt wzrokowy czy mimika.

Proces diagnozy spektrum autyzmu u nastolatków

Pełna diagnoza powinna obejmować wizytę u psychologa, diagnosty ADOS 2 oraz wizytę u lekarza psychiatry.

Wizyta u psychologa obejmuje zazwyczaj:

• Szczegółowy wywiad z nastolatkiem i rodziną,
• Obserwację zachowań,
• ADOS 2 a jak trzeba dodatkowe badania psychologiczne i kwestionariusze,
• Analizę funkcji poznawczych i językowych,
• Wykluczenie innych przyczyn trudności.

Wsparcie po diagnozie

Późne rozpoznanie może wywoływać emocjonalne wyzwania, takie jak poczucie inności, niezrozumienia czy frustracja. Wsparcie, w zależności od potrzeb  obejmuje:

• Terapie indywidualne i grupowe,
• Psychoedukację i wsparcie psychologiczne,
• Dostosowania w szkole,
• Treningi np. umiejętności społecznych.

Diagnostyka spektrum autyzmu w Krakowie

Mieszkańcy Krakowa mogą skorzystać z pomocy specjalistów w tym zakresie. Jednym z rekomendowanych miejsc do psychologicznej części diagnozy jest  agatakwasek.pl, gdzie oferowana jest kompleksowa diagnoza psychologiczna i wsparcie. Pani psycholog w razie konieczności rekomenduje także wizyty u innych cenionych specjalistów (min lekarza psychiatry), co do których jakości świadczonych usług ma zaufanie.